Altxa burua

All Stories

Agurne Gaubeka: "Euskaraz bizi nahi dutelako ez dute eskubide gutxiago"

Agurne Gaubekak dioenez, inoiz baino kexa gehiago jaso zituzten alarma egoera ezarri zenetik uda sasoira arte; hain zuzen, adierazi du aurreko urtearekin alderatuta %66a igo zirela kexak. Kexa horiek zerbitzu sozio sanitarioekin zerikusia zutenak, hezkuntzarekin eta administrazio publikoarekin lotutakoak izan dira batez ere, herritarren ezin izan zutelako zerbitzua edota informazioa euskaraz jaso.

Osasungintza publikoari dagokionez, herritarrak kexatu dira ez zegoela inor euskaraz zerbitzua eskaintzen zuenik. Herritarrek jasotzen zituzten oharrak gaztelanian jasotzen zituzten, eta aplikazio berriak euskaraz erabiltzeko aukerarik ez zeukaten herritarrek. Osasungintzako zerbitzuak areagotu ziren arren, behar psikologiko eta psikiatrikoak zituztenek ez zuten euskarazko artatzerik jasotzeko aukerarik, "hori inoiz baino beharrezkoa zenean". Gaubekak ezinbestekotzat jo du herritarren hizkuntza-eskubideak errespetatzea zerbitzu ona izan dadin.

Gaubekak adierazi duenez, eremu euskalduneko osasungintzako profesionalek Arartekoari zein Nafarroako Gobernuari helarazi zieten herritarren hizkuntza eskubideak ez zituztela bermatzen, osasungintzako sistema osoa gaztelaniaz lan egiteko pentsatuta dagoelako: "Lan tresnak, formakuntzak, bilerak... gaztelaniaz izaten dira, eta horrek eragina du zerbitzu hori euskaraz eskaintzerako garaian". Telefono bidezko arretan zein arreta zuzenean, gutunak edota emailak jasotzerakoan hutsuneak sumatu dituztela dio Gaubekak: "Herritar askok esaten digute Nafarroako Gobernuari eskatu diotela euskaraz jaso nahi dutela informazioa, baina hala ere, gaztelaniaz jasotzen dute".

Gaubekak adierazi du askotan pandemia garaiko gainkarga erabili dela hizkuntza eskubide horiek urratzeko aitzakia gisa, baina Gaubekak azpimarrratu du alarma egoera amaitu ondoren ere berdin-berdin jarraitu dutela eskubideak urratzen: "Orain are antzeko urraketak egiten zituztela konprobatu dugu; alarma egoera amaitu zenean ere jakinarazpenak, gutunak.. gaztelaniaz bidaltzen zituzten".

Behatokiko zuzendariaren iritziz, administrazioek pertsonak hartu beharko lituzkete kontuan: "Euskal hiztunak gutxiago direlako alboratu egiten dira; kasu honetan, euskaraz bizi nahi dutenak alboratzen ari gara, eta euskaraz bizi nahi dutelako ez dituzte eskubide gutxiago; badago zer hobetu". Bestalde, Gaubekak azpimarratu du administrazio publikoek hausnartu beharko luketela pertsonen osasuna bermatzeko hizkuntza ere kontuan izan behar dela.

Ikusi Altxa Burua saioa osorik nahieran.

Pandemiak zein eragin izan du euskararengan?

- Egun on, bai ba begira…

-Perdona, no en euskera no voy a poder atenderle…

Zenbat aldiz gertatu da egoera hau pandemian? Zenbat pertsonari ukatu diote bere medikuarekin euskaraz hitz egiteko eskubidea? Zenbat haur bueltatu dira eskolara orain dela bi urte baino euskara maila baxuagoarekin?

Reyes Ilintxetak Behatokiko kide den Agurne Gaubekarekin hitz egin du garai honetan jaso dituzten kexei buruz. Maitane Fernandez Dindaiako kideak haurrez eta euskaraz hausnartu du, eta Xabier Martinez de Lezea IKAko irakasleak beren egoeraz hitz egingo digu.

Pandemiak erdigunera ekarri al ditu zaintza lanak?

Emakumeok historikoki arduratu gara zaintza lanez, eta pandemia iritsi zenean jendartean horren kontzientzia piztuko zela zioten batzuk, behin betiko aldaketa estrukturala gertatuko zela. Hori gertatu al da azkenean?

Nerea Fillatek eta Amaia Nausia Pimulierrek argi dute: zaintza-lanekiko ardura falta ez da pandemiaren ondorioz etorri, eta egoera honek gure gizartearen arazo estruktural guztiak argitara atera besterik ez du egin. Emakumeek telelana eta haurren zein adinekoen zaintza uztartu behar izan dituzte, eta horrek estres handia eragin die. Zer egin beharko genuke egoera aldatzeko? Ez galdu aste honetako saioa.

Ikusi Altxa Burua saio guztiak nahieran.

Amaia Nausia: "Emakumeen jarduna etengabea izan da pandemia garaian"

Amaia Nausiaren iritziz, historikoki krisialdietan emakumeengan erori da zaintza lanen ardura, eta berdina gertatu da orain ere: "Itxialdia hasi zenean esaten zen lanak banatuko genituela, biak etxean egonda zaintzak aldatuko zirela, baina kontrakoa ikusi da. Valentziako Unibertsitateak ikerketa bat egin zuen, eta hor agerian gelditu da itxialdiko pertsona estresatuenak telelanean ari ziren amak izan zirela". Itxialdi ondorengo ezegonkortasunean soldatarik gabeko oporrak edota jardunaldi murriztuak eskatu dituztenak emakumeak izan direla azpimarratu du. Adierazi du emakumeen jardunaldia etengabea izan zela: "Ez jardun produktiboak, ez eta zaintzarenak ere ez zuen amaierarik".

Bere esanetan, emakumeek ordaintzen dute prezio bikoitza horrelako krisialdien aurrean sistemak ez badu malgutasunez jokatzen: "Sistema kapitalista patriarkal honetan zaintza-lana aurreikusita ez dagoenez, ez du erantzun egokirik horrelako lurrikara batean aurrean. Horregatik, sistema aldatu behar dela aldarrikatzen dugu".

Nausiak nabarmendu du eskaintza unibertsala eta berdina izan behar dela, eta beraz, publikotasunaren aldeko pausoak eman behar direla azpimarratu du, horrek emakumeen lana murriztuko lukeelako eta gizartearentzako ere onurak ekarriko lituzkeelako: "Kapitalismoaren mantra da pribatizazioaren eskutik hobeto kudeatzen dela, baina hori ez da egia, interes ekonomikoak daudelako tartean. Estatuaren lana izan beharko litzateke giza-etekinari begiratzea".

Pandemiari aurre egiteko modua oso hierarkikoa, disziplinatzailea eta patriarkala izan dela nabarmendu du, eta adierazi du ongizatea osasuna baino gehiago den arren, buru osasuna eta beste ongizate mota batzuk ez direla zaindu: "Historiagilea naizen aldetik, gaur egungo moduek XVI. mendeko disziplinamendua gogoratu didate: esatu modernoa eraiki behar zenean, jarrera publikoak eta pribatuak indartu behar ziren bake soziala eraikitzeko eta estatua indartzeko, oso modu paternalistan, erru indibidualaren diskurtsoarekin, eta zentzu horretan, atzerapauso ikaragarria izan da".

Ikusi Altxa Burua osorik nahieran.

 

 

Nerea Fillat: "Zaintzarik gabe mundua ez da mugitzen"

Nerea Fillaten iritziz, sindemia honek ez du zaintzarik erdigunera ekarri. Zaintzen eztabaida oso sakona dela dio, eta hainbat tokitatik eutsi dakiokeela. Galdera luzatu du: Zer da zaintzak erdigunera ekartzea horrelako sindemia garaian?

Fillaten esanetan, umeak beren etxeetan sozializaziorik gabe itxita mantentzea, erresidentzietan adinekoak errespeturik gabe zaintzea, pertsonak bakarrik hiltzen uztea, etxetik kaleratu dituztenak edota paperik gabe daudenak gaizki tratatzea... ez da zaintzak erdigunea ekartzea: "Nire sentsazioa da zaintzei dagokienean ezer gutxi ekarri dugula erdigunera".

Fillatek nabarmendu du oso momentu gogorrak izan direla pertsona askorentzat, norbaitek egin behar izan duelako Estatuek bere gain hartu ez dituzten zaintza lanak: "baldintzarik egon ez bada ere, norbaitek zaintza lanak egin ditu, eta sistemak aurrera egin du, baina nork egin du hori?" Bere esanetan, Covid19a aitzakia izan da eguneroko estresa beste koska bat igotzeko, eta eguneroko estresaz hitz egiten denean, zaintzaren krisiaz hitz egiten dela dio.

Fillatek adierazi du zaintza erdigunera ekartzeko ezer gutxi egin dutela gobernuek: "Ez da erresidentzia publiko bat sortzeko planik egin, osasungintza publikoaren aurrekontua ez da bikoiztu...". Bere iritziz, "indar kolektiboa" falta izan da sakoneko aldaketak eragiteko: "Krisiaren ondoren aukera genuen hori dena gertatu ahal izateko, baina horretarako, ezinbestekoa da politikoki antolakuntza sakonagoa izatea. Ez zaio publikotasunari zentralitaterik eman, gizarte gisa ez dagoelako horren eskera edo oihartzurik, eta hor dago gure muga".

Ikusi Altxa Burua osorik nahieran.

 

 

 

"Kendu diguten guztia berreskuratu nahi dugu"

Chill Mafiako taldekideentzat hilabete arraroak izan dira pandemia garaikoak. Beren iritziz, gazteria kriminaliatua izan da, eta erakundeek gazteengan jarri dute gertatu denaren errua. Poliziaren presentzia oso handia izan dela diote, baina azpimarratu dute presentzia hori ezberdina dela Iruñeko auzo ezberdinetan; isunak ere jaso dituzte hilabete hauetan.

Lehengora bueltatzeko gogoz daudela dio: "Presiorik gabe parrandara ateratzeko, kontzertuak zutik ikusteko... kendu diguten guztia berreskuratu nahi dugu". Horrez gain, ez dute nabaritzen pandemiak herritarrak aldatu dituenik: "Nik ez dut mitifikatu nahi; pandemiatik ateratzen ari gara, baina bizitza oso zaila dugu aurretik".

Ikusi Altxa Burua saioa osorik nahieran.

Maider Perez de Villarreal: "Gizartea gazteen epaile bihurtu da"

Maider Perez De Villarreal unibertsitateko irakaslea da, eta pandemiaren aurretik eta ondoren jarrera demokratikoak eta balio zibikoak aldatu egin ote diren aztertu dute ikerketa batean. Galdeketa bat prestatu dute, lau dimentsiotan oinarritutakoa (printzipio demokratikoen balorazioa, parte hartzea eta erantzukizun soziala, pertsona barruko trebetasunak eta pertsonen arteko trebetasunak). Unibertsitateko lehen urteko gazteek hartu dute parte ikerketan, eta pandemiak ekarritako aldaketek beraiengan izan duten eragina aztertu dute.

Ikerketan ateratako ondorioen arabera, gai sozialekiko interesa handitu egin da, eta erakunde publikoen gardentasunari buruzko interesa ere piztu egin da gazteen artean. Era berean, kudeaketa emozionala handitu egin da, eta pertsona barruko trebetasunak garatu egin dituzte. Adinekoekiko errespetua, eta zaintzarekiko konpromiso sendoagoa ikusi dute gazteen artean, eta migratzaileekiko zein giza eskubideen aldeko interesa ere handitu egin dela ikusi dute. Emaitzak "oso positiboak" izan direla dio.

Gizartea gazteekiko epaile bihurtu dela dio: "Nik gazteengan sinisten dut; kontuan izan behar dugu herritarrok harreman sozialak behar ditugula, eta are gehiago, gazteen adinean. Oso garrantzitsua da laguntasuna sentitzea, elkartasuna... oso polita da elkarrekin nola hazten diren ikustea, eta konfinamenduak hori kendu die". Horrez gain, Maiderren iritziz, gazteek kritikotasun handiagoa garatu dute pandemia garaian: "Lehen otzanagoak ginen; kritikotasun handiagoa garatu dugu pentsatzeko informazioa iturri fidagarri batetik datorren edo ez". Era berean, balio zibikoak eta jarrera demokratikoen arloko interesa mantenduko dela uste du.

Ikusi Altxa Burua saioa osorik nahieran.

hamaika telebista

11 laguntzaile

Image